مرتضى مطهرى

372

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

اعتبارى ارزش منطقى ندارد . ادراكات حقيقى تابع احتياجات طبيعى موجود زنده و عوامل مخصوص محيط زندگانى وى نيست و با تغيير احتياجات طبيعى و عوامل محيط تغيير نمىكند و اما ادراكات اعتبارى تابع احتياجات حياتى و عوامل مخصوص محيط است و با تغيير آنها تغيير مىكند . ادراكات حقيقى قابل تطور و نشوء و ارتقاء نيست و اما ادراكات اعتبارى يك سير تكاملى و نشوء و ارتقاء را طى مىكند . ادراكات حقيقى ، مطلق و دائم و ضرورى است ولى ادراكات اعتبارى نسبى و موقت و غير ضرورى است . اينجاست كه با يك مطلب مهم مواجه مىشويم و آن اينكه آيا واقعاً ما دو قسم ادراكات داريم : يك قسم حقيقى و مطلق و ثابت و آزاد از نفوذ احتياجات طبيعى و عوامل محيط و يك قسم فرضى و نسبى و متطور و تابع احتياجات طبيعى و عوامل محيط ؟ و اگر واقعاً اينطور است امتياز و مشخصات اين دو قسم از يكديگر چيست ؟ تميز و تفكيك ادراكات حقيقى از ادراكات اعتبارى بسيار لازم و ضرورى و عدم تفكيك آنها از يكديگر بسيار مضر و خطرناك است و همين عدم تفكيك است كه بسيارى از دانشمندان را از پا در آورده است كه بعضى اعتباريات را به حقايق قياس كرده و با روشهاى عقلانى مخصوص حقايق در اعتباريات سير كرده‌اند و بعضى به عكس ، نتيجهء مطالعات خود را در مورد اعتباريات دربارهء حقايق تعميم داده‌اند و حقايق را مانند اعتباريات مفاهيمى نسبى و متغير و تابع احتياجات طبيعى پنداشته‌اند . در اواخر مقالهء 5 آنجا كه از « اصل ثبات » سخن به ميان آمد گفتيم كه ادراكات خاصيت تغيير را ندارند . آنگاه در متن آن مقاله صفحهء 366 مطلبى به صورت اشكال ذكر شد و آن اينكه : « آزمايشهاى متوالى نشان مىدهد كه محيط زندگى انسان در افكار وى دخيل مىباشد و اختلاف معلومات و افكار با اختلاف منطقه و محيط زندگى حتى در يك فرد انسان به حسب دو زمان و به موجب اختلاف شرايط ، روشن و غير قابل انكار است و همچنين ما مىتوانيم با تربيتهاى گوناگون در انسان افكار گوناگونى ايجاد نماييم ، پس حقايق علمى مخلوق خودمان و تابع خودمان بوده و يك ثبوت غير قابل تغييرى ندارند » .